Në pyjet e dendura me lagështi të Perusë veriore, një zbulim i jashtëzakonshëm arkeologjik ka hedhur dritë mbi një qytetërim të lashtë dhe pak të njohur: Chachapoya. Më shumë se 100 struktura të reja janë zbuluar në zonën e Gran Pajatén – një sit i mbuluar prej shekujsh nga bimësia dhe i vendosur në Parkun Kombëtar Río Abiseo, pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.
Për dekada me radhë, vetëm një pjesë e vogël e këtij vendi ishte dokumentuar, por falë përdorimit të teknologjive moderne si skanimi LiDAR dhe fotogrametria, studiuesit kanë zbuluar një rrjet të gjerë platformash, ndërtesash dhe rrugësh që dëshmojnë një organizim kompleks shoqëror dhe urbanistik.
Sipas Fondit Botëror të Monumenteve (WMF), këto gjetje sugjerojnë se Gran Pajatén mund të ketë qenë një qendër kryesore ceremoniale apo rajonale, e lidhur me vendbanime të tjera të qytetërimit Chachapoya. Ky popull i lashtë, i njohur si “njerëzit e pyllit të reve”, ruajti një identitet të veçantë kulturor përpara se të pushtohej nga Perandoria Inka.
Zbulimi i ri jo vetëm që rishkruan historinë e kësaj zone, por sfidon edhe perceptimet e mëparshme për rolin periferik të Chachapoya-ve në Andet e lashta. Për herë të parë, shkencëtarët po arrijnë të kuptojnë shkallën reale dhe rëndësinë e një qytetërimi që për shekuj kishte mbetur i fshehur nën hijen e pyllit.
