Kontinenti afrikan po përjeton një fenomen gjeologjik të jashtëzakonshëm që ka tërhequr vëmendjen e shkencëtarëve në mbarë botën. Forcat tektonike po e ndajnë gradualisht masën tokësore, duke krijuar çarje të dukshme që mund të çojnë në formimin e një oqeani të ri. Ky transformim i rrallë po ndodh në Afrikën Lindore, aty ku takohen tre pllaka të mëdha tektonike që po largohen ngadalë nga njëra-tjetra.
Duke u shtrirë për më shumë se 6,000 kilometra nga veriu në jug, Lugina e Madhe e Çarjes (Great Rift Valley) është një nga veçoritë më mahnitëse gjeologjike të Tokës. Kjo zonë e gjerë me lugina të thella dhe male vullkanike — përfshirë malin Kilimanjaro, pikën më të lartë të Afrikës — tregon historinë e ndarjes kontinentale që ka nisur rreth 25 milionë vjet më parë.
Sistemi i çarjes demonstron se si lëvizjet tektonike formësojnë kontinentet me kalimin e miliona viteve. Aktiviteti i lashtë vullkanik krijoi relievin dramatik që shohim sot, ndërsa pllakat që lëvizin ende e ndryshojnë terrenin. Kjo zonë është një laborator natyror për të kuptuar si ndahen kontinentet dhe si lindin oqeanet e reja.
Rajoni i Afarit, në kufi me Detin e Kuq, është pika më e rëndësishme për studim — aty ku çarja kontinentale po shndërrohet gradualisht në hapësirë oqeanike. Shkencëtarët regjistrojnë këtu aktivitet të dendur sizmik dhe shpërthime vullkanike që tregojnë procesin aktiv të ndarjes së tokës.
Briri i Afrikës ndodhet në pikën e takimit të tre pllakave tektonike: somaleze, afrikane dhe arabe. Kjo e bën zonën jashtëzakonisht të favorshme për ndarje kontinentale, pasi pllakat po largohen çdo vit me disa milimetra, duke e holluar dhe tendosur koren tokësore deri në pikën e këputjes.
Ky proces monitorohet përmes teknologjive moderne satelitore dhe matjeve në terren. Kur toka të çahet plotësisht, uji i detit do të përmbytë depresionin e krijuar, duke formuar një oqean të ri mes pjesëve lindore dhe perëndimore të kontinentit afrikan.
Ngjarjet sizmike të vitit 2005 në Etiopi e ndryshuan plotësisht mënyrën se si shkencëtarët kuptojnë ritmet e këtyre proceseve. Brenda pak minutash, u krijua një çarje 60 kilometra e gjatë dhe dy metra e gjerë — një proces që normalisht do të zgjaste qindra vite. Kjo tregon se ndarja kontinentale mund të ndodhë më shpejt sesa mendohej.
Shkencëtarët parashikojnë se oqeani i ri do të shtrihet nga rajoni i Afarit deri në Kenia, duke e kthyer Bririn e Afrikës në një ishull gjigant dhe duke ndryshuar përfundimisht gjeografinë e kontinentit.
Sipas profesorit Gilles Chazot nga Universiteti i Bretanjës Perëndimore, “oqeanet në Tokë lindin nga çarja e një kontinenti që ndahet më dysh”. Ky është procesi themelor që ka formësuar pamjen e planetit tonë, duke krijuar edhe Oqeanin Atlantik dhe atë Indian.
Faktorët kryesorë që ndikojnë në procesin e çarjes janë:
Rrjedha e nxehtësisë nga shtresa e mantelit;
Streset rajonale nga kufijtë e pllakave;
Përbërja e kores tokësore;
Dobësitë strukturore ekzistuese që përqendrojnë deformimin.
Përmes matjeve satelitore dhe rrjeteve sizmike, shkencëtarët ndjekin në kohë reale çdo ndryshim gjeologjik në këtë rajon. Procesi i ndarjes së kontinentit afrikan është i ngadaltë, por i pandalshëm — një dëshmi madhështore e forcave që vazhdojnë ta formësojnë planetin tonë.
Përkthyer nga: Evidencenetwork.ca
