Truri kalon pesë faza të veçanta gjatë jetës, me pika kyçe në moshat 9, 32, 66 dhe 83 vjeç, sipas shkencëtarëve
Rreth 4,000 persona deri në moshën 90 vjeç u skanuan për të zbuluar lidhjet mes qelizave të trurit të tyre.
Studiuesit në Universitetin e Cambridge treguan se truri qëndron në fazën e adoleshencës deri në të 30-tat e hershme, kur arrin kulmin e tij. Ata thonë se këto rezultate mund të ndihmojnë për të kuptuar pse rreziku i çrregullimeve mendore dhe i demencës ndryshon gjatë jetës.
Truri ndryshon vazhdimisht si reagim ndaj njohurive dhe përvojave të reja, por studimi tregon se ky ndryshim nuk është një proces i njëtrajtshëm nga lindja deri në vdekje.
Pesë fazat e trurit:
- Fëmijëria – nga lindja deri në moshën 9 vjeç
- Adoleshenca – nga 9 deri në 32 vjeç
- Të rriturit – nga 32 deri në 66 vjeç
- Plakja e hershme – nga 66 deri në 83 vjeç
- Plakja e vonë – nga 83 vjeç e lart
“Truri riorganizohet gjatë gjithë jetës. Ai gjithmonë forcon dhe dobëson lidhjet e veta, dhe nuk ka një model të qëndrueshëm – ka luhatje dhe faza të ndryshme të riorganizimit,” tha Dr. Alexa Mousley, autore kryesore e studimit, për BBC.
Disa njerëz arrijnë këto pika kyçe më herët ose më vonë se të tjerët, por studiuesit theksuan se ishte e habitshme se sa qartë duken këto moshëra në të dhënat e studimit. Këto modele u zbuluan për herë të parë falë sasive të mëdha të skanimeve të trurit, dhe studimi u publikua në revistën Nature Communications.
Faza e detajuar e trurit:
Fëmijëria – Truri rritet shpejt në këtë periudhë, por gjithashtu heq tepricën e lidhjeve mes qelizave nervore (sinapsat). Truri punon si një fëmijë që shëtit lirshëm në park, pa ndjekur rrugën më të shkurtër nga pika A tek B.
Adoleshenca – Nga mosha 9 vjeç, lidhjet në tru kalojnë një periudhë efikasiteti të madh. Kjo është gjithashtu mosha me rrezikun më të lartë për shfaqjen e çrregullimeve mendore. Adoleshenca fillon zakonisht me pubertetin, por ky studim tregon se përfundon shumë më vonë se ç’kishim menduar më parë, rreth fillimit të të 30-tave.
Të rriturit – Në këtë periudhë, truri arrin një stabilitet që zgjat rreth tre dekada. Ndryshimet ndodhin më ngadalë, por efikasiteti i trurit fillon të ulet, duke reflektuar një “plateau” të inteligjencës dhe personalitetit.
Plakja e hershme – Nga 66 vjeç, truri nuk humbet menjëherë funksionin, por lidhjet brenda tij ndryshojnë, duke u ndarë në rajone që punojnë ngushtë së bashku. Kjo është edhe mosha kur fillojnë të shfaqen shenjat e demencës dhe presionit të lartë të gjakut.
Plakja e vonë – Nga 83 vjeç, truri ndryshon më shumë se në fazën e hershme të plakjes, megjithëse të dhënat janë më të pakta, sepse është më e vështirë të gjenden trupa të shëndetshëm për skanime.
Dr. Mousley tha se e habitshme ishte se si këto moshëra përputhen me shumë etapa të rëndësishme të jetës, si puberteti, shqetësimet shëndetësore të mëvonshme dhe ndryshimet sociale të mëdha në të 30-tat e hershme, si prindërimi.
Duncan Astle, profesor i neuroinformatikës në Universitetin e Cambridge dhe pjesë e ekipit të studimit, tha: “Shumë çrregullime neurozhvillimore, mendore dhe neurologjike lidhen me mënyrën se si është strukturuar truri. Diferencat në lidhjet e trurit parashikojnë vështirësi me vëmendjen, gjuhën, memorien dhe një sërë sjelljesh të tjera.”
Prof. Tara Spires-Jones nga Universiteti i Edinburgh, e cila nuk mori pjesë në studim, tha: “Ky është një studim shumë interesant që tregon sa shumë ndryshojnë trurit tanë gjatë jetës. Rezultatet përputhen mirë me njohuritë tona mbi plakjen e trurit, por jo të gjithë do të përjetojnë këto ndryshime në të njëjtat moshëra”.
Përkthyer nga BBC
